Conformisme

Conformisme

Sinds corona is er veel geschreven over groepsdruk en conformisme. Ook ikzelf heb er al een aantal keer over geschreven. Niet alleen tijdens corona maar ook ver voor die tijd verdiepte ik mij al in de psychologie van de massa, conformisme, methoden van manipulatie en alles wat daarmee samenhangt. Het fascinerend om menselijk gedrag te bestuderen, en met name groepsgedrag. Je raakt namelijk niet uitgeleerd. Wat absoluut zeker is, is dat veruit de meeste mensen zich in het geheel niet bewust zijn van hun eigen gedrag en automatisch conformisme. En daarom is het belangrijk dat we blijven proberen mensen hiervan bewust te maken, want dat is enige manier naar meer zelfbewustzijn bij het individu.

Het milgram experiment en stanford prison experiment zijn klassieke voorbeelden van het feit dat mensen geneigd zijn om een ander kwaad aan te doen, zolang een autoriteitsfiguur dat zegt. Wanneer mensen denken dat ze een hoger doel dienen met het kwaad wat ze de ander aandoen, dan zien ze het niet of nauwelijks als kwaad. Veel mensen hebben geprobeerd de uitkomst van de experimenten te debunken, omdat ze simpelweg niet kunnen geloven dat mensen in staat zijn tot deze ver gaande gehoorzaamheid. Natuurlijk zijn er best een aantal zaken op te merken aan de manier waarop deze experimenten destijds zijn uitgevoerd. Toch hebben ze het milgram experiment recenter nog een aantal keer herhaald, en daaruit bleek uiteindelijk dat driekwart van de mensen die meededen aan het experiment, bereid waren een medemens extreme pijn te laten ervaren, omdat de de autoriteit in de witte jas zei dat het goed was. 

Naast de eerder genoemde experimenten heeft Solomon Asch ook nog een aantal experimenten gedaan in het kader van sociale beïnvloeding en conformisme. Zijn bekendste experiment was het “Asch-experiment”, waarin hij aantal acteurs samen met één echt proefpersoon een aantal vragen liet beantwoorden. Elke persoon moest hardop zeggen welke lijn (A B of C) even langs was als de getoonde lijn (X). De deelnemers gaven verschillende antwoorden, eerst allemaal correct, om ervoor te zorgen dat de proefpersoon geen argwaan zou krijgen. Vervolgens gaven ze enkel de vooraf besproken onjuiste antwoorden. Je moet je dus voorstellen dat je als enige in de kamer het juiste antwoord wil geven omdat je het voor je ogen ziet,  terwijl alle andere personen een aantoonbaar onjuist antwoord geven. Ook hier bleek dat zo’n 75% van de mensen toch het foute antwoord gaven omdat de rest dat ook deed. Slechts 25% van de mensen conformeert dus niet aan de groep, en durft de waarheid te spreken.  

De conclusies van al die experimenten geven dus ongeveer hetzelfde beeld. Ongeveer driekwart van de mensheid conformeert aan de groep. Combineer dat met het feit dat ongeveer hetzelfde percentage gehoorzaamt aan autoriteit, ook als het betekent dat ze een ander kwaad aan moeten doen. Alhoewel deze resultaten behoorlijk schokkend zijn, is er wel een lichtpuntje. Meer dan de helft van de proefpersonen geven aan dat ze in het geval van groepsdruk nog wel het besef hadden dat ze iets deden wat niet klopt. Het is dus niet helemaal blinde gehoorzaamheid, maar de angst om er niet bij te horen. Het percentage mensen dat blind gehoorzaamd is dus gelukkig vrij klein.  In het geval van groepsdruk is er dus altijd een grote kans dat meer dan de helft van de groep wel het besef heeft dat datgene waar ze aan conformeren niet perse het juiste is om te doen. 

Het is dus van groot belang om te snappen hoe deze psychologische processen werken. Als je niet weet, dat je iets niet weet, dan kun je er ook niets aan doen.  De meeste mensen hebben dus hun automatische conformisme vaak niet door als er niet direct zichtbaar is dat hetgeen waar ze aan conformeren andere mensen kwaad doet. Het is dus van groot belang dat dat kwaad wat ontstaat door het gedrag van de meerderheid, benoemt wordt, en zichtbaar gemaakt wordt. Pas wanneer dat gebeurt kun je het patroon doorbreken en verbreed je het bewustzijn van de conformist. Zodra iets vaak genoeg onder het bewustzijn gebracht wordt is het bijna niet meer uit het bewustzijn te verbannen. 

Om het hele verhaal even naar dit moment te trekken, met het oog op de start van het nieuwe schooljaar. Voor maart 2020 zou een grote meerderheid van de ouders nooit akkoord gegaan zijn met alles wat onze kinderen op dit moment aangedaan wordt. Afstand houden, mondkapjes, en als klap op de vuurpijl de indirecte dwang iets in de kinderen te laten spuiten. Ouders hebben zich door angst laten leiden naar een bepaalde tunnelvisie, die een vals moraal nastreeft. Jij die de ander moet beschermen, terwijl jij amper risico loopt. Jouw kind die de ander moet beschermen terwijl jouw kind helemaal geen enkel risico loopt. Dat zijn ondanks alle emotionele tegenargumenten gewoon de aantoonbare feiten. Deze tunnelvisie geboren uit angst leidt er nu toe dat kinderen het slachtoffer worden van uitsluiting, en gechanteerd worden te conformeren aan de groep. Datgene wat ze moeten doen voor de ander heeft meer risico als datgene wat ze zouden kunnen oplopen. Daarnaast is het ook nog eens zo dat datgene wat ze moeten doen voor de ander, helemaal niet voor de ander is, maar iets is wat je voor jezelf doet, en in het geval van een kind dus op geen enkele manier nodig is. 

Dus, mensen die op dit moment wel de kop nog recht op de schouders hebben staan en hun ruggegraat stevig op z’n plek: Blijf je uitspreken, ondanks alle censuur die je meemaakt. Doe dat uitspreken vooral real life.  Herhaal voortdurend de feiten en stel conformisten de juiste vragen. Laat hén proberen uit te leggen waarom ze doen wat ze doen, en wijs ze daarna op alles wat ze met hun conformisme in stand houden en wat de gevolgen gaan zijn voor hun kinderen. Je kunt het argument “dat het allemaal maar voor even is, en dus niet zo erg” namelijk nu niet meer volhouden. Onze kinderen zitten op dit moment al meer dan anderhalf jaar in deze situatie, en het wordt niet minder, het wordt erger. Maak mensen ervan bewust dat het erger wordt, en vooral dat het niet stopt als zij blijven meewerken. Uitsluiting en apartheid is iets wat bij volwassenen al een enorme psychische schade kan veroorzaken. Je kunt dus nagaan wat je bij hersentjes in ontwikkeling aan schade aan het veroorzaken bent als je meedoet met wat de meerheid op dit moment in stand houdt. 

“De grens tussen goed en kwaad is doordringbaar en bijna iedereen kan ertoe worden gebracht deze te overschrijden onder druk van situationele krachten” ~ Phillip G. Zimbardo ~

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *